Kao i RS i drugi bh. entitet, Federacija BiH zadužuje se emisijom obveznica, no po kamati koja je dosta niža
Vlasti Republike Srpske intenzivirale su proces zaduživanja pred 28. jun, datum kada na naplatu dospjeva oko 200 miliona eura obaveza zbog obveznica prodatih na Bečkoj berzi prije pet godina.
Do kraja godine ovaj bh. entitet treba da vrati više od 500 miliona eura (milijardu maraka) posuđenih od raznih finansijskih institucija, te za isplatu drugih obaveza, Radio Slobodna Evropa.
Tek što je 20. juna okončana rekordna prodaja obveznica RS-a na Banjalučkoj berzi, vrijedna više od 107 miliona evra, dan kasnije RS je prodala i kratkoročnih vrijednosnih papira u vrijednosti preko 18 miliona eura.
Za 3. jul zakazane su dvije nove aukcije obveznica tog bosanskohercegovačkog entiteta.
Tom prodajom Republika Srpska bi se trebala zadužiti za dodatnih blizu 39 miliona eura.
I to nije sve. Polovinom juna izvršena je i emisija trezorskih zapisa u vrijednosti većoj od 16 miliona eura. Tako će se praktično Republika Srpska u manje od mjesec dana zadužiti za više od 180 miliona eura.
Iz Ministarstva finansija RS nije odgovoreno na upit Radija Slobodna Evropa da li su prikupljena sredstva za isplatu duga nastalog na Bečkoj berzi 2018. godine, osim da će “biti izmiren iz budžetskih sredstava”.
No ono što se kod novih zaduženja izdvaja, po mišljenju ekonomistkinje Svetlane Cenić, jeste kamata od 6,1 odsto koju Republika Srpska mora da plati nakon dospijeća obveznica.
“Vratiće kako da ne, jer će one sa Bečke berze koje su kupile ovdašnje komercijalne banke, da zamene ovim novim obveznicama po mnogo većoj kamatnoj stopi. Recite mi ko je lud, da se zadužuje po tolikoj kamatnoj stopi? Pa piljara dobije kredit po manjoj stopi, a i svaki privrednik u ovoj zemlji. Ali s obzirom, koliki je rizik, tolika je kamata, očigledno je RS vrlo rizična”, ocjenjuje Cenić.
Zašto RS plaća duplo veću kamatu od Federacije BiH?
Republika Srpska se tokom 2022. godine zadužila petnaest puta za 195,6 miliona eura preko Banjalučke berze. Federacija BiH se u istom periodu zadužila pet puta za 33,7 miliona eura preko Sarajevske berze.
Nakon što je Evropska centralna banka povećala kamate za 2,5 posto u 2022., troškovi zaduživanja entiteta na berzama su povećani skoro trostruko u odnosu na godinu ranije.
Kao i RS i drugi bh. entitet, Federacija BiH zadužuje se emisijom obveznica, no po kamati koja je dosta niža.
Na posljednjoj aukciji 20. juna na Sarajevskoj berzi Federacija BiH zadužila se za 15 miliona eura, ali uz kamatnu stopu nešto manju od tri odsto.
To je duplo manje nego kamata po kojoj se zadužuje RS.
Admir Čavalić, koji je i predsjednik Odbora za ekonomsku i finansijsku politiku Parlamenta Federacije BiH, ističe da kamata pokazuje jasnu razliku u ekonomskoj snazi dva entiteta.
“Duplo viša kamatna stopa, to znači da investitori primijete da je rizičnije ulagati u RS, nego u entitet Federaciju BiH. To je zato što je RS, u relativnom smislu, duplo više zadužena, kada kompariramo BDP sa dugovanjima. Dugovanja su približno ista, ali Federacija BiH ima i skoro duplo više stanovnika od RS, pa je i time zaduženost manja”, navodi Čavalić.
Dodaje da se RS sa ekonomskim, prema Čavalićevim riječima, stvaraju i geopolitički izazovi, zbog nastojanja da “dobiju krediti od Kine, Srbije ili Rusije”.
Dugoročno, Čavalić smatra i da način zaduživanja u RS smanjuje mogućnost rasta plata u javnom sektoru, jer se novi dugovi po većim kamatama koriste za zatvaranje starih dugova.
“Nije dobro ni da komercijalne banke svoja sredstva koriste za javne obveznice, jer time onda smanjuju ulaganja u privredu kroz kredite, čime zaduživanjem trpi i privredni sektor”, zaključuje on.