Europska komisija saopćila je da nacionalne granične vlasti mogu privremeno obustaviti prikupljanje biometrijskih podataka u okviru novog Sistema ulaska i izlaska Evropske unije (EES) kada su granični prijelazi izloženi izuzetno velikom pritisku. Odluka dolazi u trenutku kada raste zabrinutost zbog kašnjenja u putovanjima tokom vrhunca ljetne turističke sezone.
Novi evropski Sistem ulaska i izlaska (EES – Entry/Exit System), koji evidentira biometrijske podatke putnika iz zemalja izvan EU, među kojima su i državljani Bosne i Hercegovine, izazvao je velike gužve na graničnim prijelazima i aerodromima širom Evrope.
Zbog dugih čekanja aviokompanije i upravitelji aerodroma zatražili su od Evropske komisije privremenu obustavu ili fleksibilniju primjenu sistema tokom ljeta, piše Večernji list BiH.
Provjere ostaju na snazi
Glasnogovornik Evropske komisije Markus Lammert rekao je da EES uključuje ugrađenu fleksibilnost kako bi se lakše upravljalo gužvama tokom prve ljetne sezone njegove primjene.
“Kada nastupe situacije izuzetno velikog opterećenja na određenom graničnom prijelazu, postoji mogućnost privremene obustave registracije biometrijskih podataka”, rekao je Lammert.
Naglasio je da se mjera odnosi isključivo na prikupljanje fotografija lica i otisaka prstiju, koji se uzimaju prilikom prvog ulaska putnika u sistem, te da ne znači obustavu graničnih kontrola.
“Obustava biometrije ne znači obustavu sistema. Provjere će se i dalje morati obavljati. Radi se samo o tome da se dodatna registracija fotografije lica i otisaka prstiju može privremeno obustaviti”, objasnio je.
Odluka na državama
Lammert je dodao da odluku donose nacionalne granične vlasti, koje ovu mjeru mogu aktivirati prema potrebi kada čekanja postanu preduga.
EES zamjenjuje ručno pečatiranje pasoša za državljane trećih zemalja te omogućava evidentiranje biometrijskih podataka, kao i datuma ulaska i izlaska, radi praćenja prekoračenja dozvoljenog boravka. Međutim, njegova primjena izazvala je velike gužve na evropskim kopnenim graničnim prijelazima i aerodromima.
Predsjednica Evropske komisije Ursula von der Leyen priznala je da se evropski sistem digitalne registracije ulaska i izlaska suočava s tehničkim poteškoćama.
“Radimo s državama članicama kako bismo riješili tehničke probleme”, izjavila je na konferenciji za novinare u Corku u Irskoj.
Problemi za ljetnu sezonu
Problemi su postali izraženiji tokom ljetne turističke sezone. Aerodromi i aviokompanije upozoravaju da novi sistem, koji od putnika iz zemalja izvan EU zahtijeva registraciju biometrijskih podataka, uzrokuje višesatna čekanja, kašnjenja letova i propuštene konekcije.
Von der Leyen je priznala da je potrebno dodatno vrijeme kako bi se poteškoće otklonile, što predstavlja promjenu u odnosu na ranije tvrdnje Evropske komisije da je utjecaj sistema u većini aerodroma ograničen.
Predstavnici evropskih aerodroma i aviokompanija navode da se tokom najvećih gužvi na graničnim kontrolama čeka i do pet sati te su zatražili da se državama članicama omogući privremena obustava prikupljanja biometrijskih podataka tokom jula i augusta. Pojedini aerodromi i luke već su privremeno obustavili njihovo prikupljanje kako bi smanjili gužve.
Uprkos problemima, Evropska komisija ističe sigurnosne prednosti sistema. Prema riječima irskog ministra unutrašnjih poslova Jima O’Callaghana, od uvođenja EES-a kroz sistem je prošlo gotovo 110 miliona putnika, a identificirano je oko hiljadu osoba koje predstavljaju sigurnosni rizik za Evropsku uniju.
Dodatno osoblje
Lammert je naveo da Evropska komisija blisko sarađuje s državama članicama kako bi se smanjile poteškoće te da je uoči ljetne sezone održan tehnički sastanak s predstavnicima avioindustrije.
Dodao je da su mnogi operativni izazovi u pojedinim aerodromima povezani s ranijim problemima, uključujući nedostatak osoblja, infrastrukturna ograničenja i manjak prostora, a ne isključivo s primjenom EES-a.
Istakao je i da je evropska agencija za graničnu i obalnu stražu Frontex spremna rasporediti dodatno osoblje na najprometnije aerodrome te pružiti podršku u uvođenju aplikacije za prethodnu registraciju u državama članicama.
Podsjećamo, puna primjena Evropskog sistema ulaska i izlaska (EES) na vanjskim granicama šengenskog prostora zvanično je počela 10. aprila 2026. godine.
Sistem je prethodno bio u fazi postepenog uvođenja koja je počela 12. oktobra 2025. godine, a od aprila 2026. godine obavezno se primjenjuje u punom obimu.
Šta donosi puna primjena EES-a?
Digitalna evidencija: Automatski bilježi datum i mjesto ulaska i izlaska državljana trećih zemalja (poput putnika iz Bosne i Hercegovine) koji ulaze u šengenski prostor na kratkotrajni boravak.
Biometrijski podaci: Prilikom prvog prelaska granice uzimaju se otisci prstiju i fotografija lica.
Zamjena pečata: Ovi podaci u potpunosti zamjenjuju dosadašnje ručno udaranje pečata u pasoše.